Microsoft Research tarafından geliştirilen Project Silica, femtosaniye lazerler kullanarak cam plakaların içine veri işliyor. DVD büyüklüğündeki bir cam parçasına 7 TB veri sığdıran bu teknoloji, 10.000 yıl boyunca bozulmadan kalabiliyor. Nature dergisinde yayımlanan son çalışma, artık ucuz borosilikat camın da kullanılabildiğini kanıtladı.
📅 18 Şubat 2026 | ✍️ Teknoloji Haberleri Editörü | ⏱️ Okuma Süresi: ~4 Dakika
Bilgisayar tarihinin en büyük zorluklarından biri, dijital verilerin onlarca yıl boyunca güvenle saklanmasıdır. Manyetik bantlar bozulur, sabit diskler çöker, DVD’ler çizilir. Microsoft Research, bu soruna radikal bir çözüm geliştiriyor: Verileri cam içine kalıcı olarak işlemek. Project Silica adı verilen bu teknoloji, 2025 yılında Nature dergisinde yayımlanan çalışmayla yeni bir döneme girdi.
Project Silica Nasıl Çalışıyor?
Teknolojinin özünde femtosaniye lazerler yatıyor. Bu lazerler, bir saniyenin katrilyonda biri kadar kısa atımlarla cam plakanın içine mikroskobik yapısal değişiklikler oluşturuyor. “Voxel” adı verilen bu değişiklikler, tıpkı bir kitabın sayfaları gibi katman katman işleniyor: X ve Y eksenlerinde 2 boyutlu katmanlar oluşturuluyor, ardından Z ekseninde yüzlerce bu katman üst üste istiflenebiliyor.
Veriyi okumak için özel bir lazer ve kamera sistemi kullanılıyor. Son geliştirmeler sayesinde okuma sistemi üç kameradan tek kameraya indirildi, “faz voxel” yöntemiyle her voxel için gereken lazer atım sayısı da bire düştü. Bu gelişmeler hem maliyeti düşürüyor hem de okuma hızını artırıyor.
DVD Büyüklüğünde Cam: 7 Terabayt Veri
Project Silica’nın en dikkat çekici özelliği depolama kapasitesidir. Yalnızca 2 milimetre kalınlığında, DVD boyutunda kare bir cam plakaya 7 terabaytın üzerinde ham veri sığdırılabiliyor. Bu kapasite, yaklaşık 3,5 milyon e-kitaba ya da 1.400 DVD’ye eşdeğer.
2030 sonrasında ise araştırmacılar cam başına petabayt ölçeğinde kapasitelere ulaşmayı hedefliyor. Bu hedefe ulaşılması hâlinde tek bir cam plaka, bugünkü büyük veri merkezlerinin kapasitesiyle yarışabilecek.
Fırın Camında Veri: Borosilikat Devrimi
2025’te Nature’da yayımlanan çalışmanın en kritik bulgusu, teknolojinin pahalı füzyon silika camından sıradan borosilikat cama başarıyla aktarılmasıdır. Borosilikat cam; mutfak tencerelerinde, fırın kapılarında ve laboratuvar ekipmanlarında kullanılan, son derece yaygın ve ucuz bir malzemedir.
Bu gelişme, ticarileşmenin önündeki iki büyük engeli doğrudan aşıyor: Ham madde maliyeti ve tedarik zinciri erişilebilirliği. Artık Project Silica’nın kitlesel üretim için hazır hâle gelmesi çok daha gerçekçi görünüyor.
10.000 Yıl Garantili: Neden Bu Kadar Dayanıklı?
Camın bir depolama ortamı olarak sunduğu en büyük avantaj, olağanüstü fiziksel kararlılığıdır. Hızlandırılmış yaşlanma testleri, işlenmiş verilerin en az 10.000 yıl boyunca bozulmadan kalabileceğini gösteriyor. Bunu mümkün kılan birkaç temel özellik şöyle sıralanabilir:
→ Elektromanyetik alanlara karşı tam bağışıklık (güneş fırtınaları, EMP saldırıları)
→ Nem ve ısı değişimlerine direnç; klima veya nem kontrolü gerektirmiyor
→ Kimyasal ayrışmaya karşı direnç; manyetik bantların aksine oksitlenmiyor
→ Yanmaz ve su geçirmez yapı; afetlere karşı doğal koruma
Kendini Tanıyan Cam: Veriye Binlerce Yıl Sonra Erişim
Project Silica’nın en şaşırtıcı özelliklerinden biri, her cam plakanın “öz tanımlayıcı” nitelikte olmasıdır. Yani yalnızca o cam parçası elinizdeyse, içindeki veriyi okumak için gereken makine öğrenimi modelini ve okuma talimatlarını sıfırdan yeniden oluşturmak mümkün. Bu özellik, binlerce yıl sonra bile veri erişimini garanti altına alıyor.
Enerji Tasarrufu: Veri Merkezleri İçin Yeşil Seçenek
Geleneksel bulut depolama sistemleri, verileri sıcak tutmak ve çevresel koşullardan korumak için sürekli enerji harcıyor. Project Silica bu paradigmayı kırıyor: Veri bir kez yazıldıktan sonra cam plaka hiçbir enerji tüketmeden bekleyebiliyor. Maliyeti temelde yalnızca depo alanı kadar.
Yoğunluk açısından ise teknoloji, bugün kurumsal arşivlerde yaygın olarak kullanılan Linear Tape-Open (LTO) bant sistemleriyle rekabet edebilir düzeyde. Bu durum, özellikle “soğuk depolama” — yani nadiren erişilen ama uzun süre saklanması gereken veriler — için mükemmel bir çözüm sunuyor.
Ne Zaman Kullanılabilir Olacak? Ticari Yol Haritası
Microsoft’un açıkladığı yol haritasına göre teknoloji aşamalı biçimde hayatımıza girecek:
2025–2027: Hükümet arşivleri ve büyük ölçekli bilimsel araştırma kurumlarında pilot uygulamalar
2027–2030: Ticari piyasaya giriş; Microsoft’un Azure bulut arşiv hizmeti olarak sunması bekleniyor
2030 sonrası: Cam başına petabayt ölçeğinde kapasiteler ve kitlesel piyasa penetrasyonu
Sık Sorulan Sorular (SSS)
Project Silica ile kaç terabayt veri saklanabiliyor?
DVD boyutundaki bir cam plakaya şu anda 7 terabaytın üzerinde veri sığdırılabiliyor. 2030 sonrasında petabayt kapasiteleri hedefleniyor.
Project Silica verileri gerçekten 10.000 yıl koruyor mu?
Hızlandırılmış yaşlanma testleri bu süreyi destekliyor. Cam, elektromanyetik alanlara, neme, ısıya ve kimyasal ayrışmaya karşı son derece dirençli.
Project Silica ne zaman piyasaya çıkacak?
2025–2027 arasında pilot uygulamalar, 2027–2030 arasında ticari lansman bekleniyor. Microsoft’un Azure üzerinden sunması öngörülüyor.
Sonuç: İnsan yapımı en dayanıklı malzemelerden biri olan camın, dijital hafızamızın koruyucusu hâline gelmesi yalnızca birkaç yıl uzakta. Project Silica, veri depolamanın geleceğini yeniden yazıyor.
