Utah’ta Yapay Zekaya Doktorsuz Reçete İzni: İlk Aşamada Akne İlaçları Yazabilecek

ABD’nin Utah eyaleti, bir yapay zeka sisteminin doktor onayı beklemeden ilk kez reçete yazmasına izin verdi. Nolla Health adlı girişimin Nolla Derm uygulaması, eyalette yaşayan yetişkinlere hafif ve orta şiddetli akne için belirli topikal kremleri kendi başına reçete edebilecek. Daha önce ABD’de yapay zekaya yalnızca mevcut ilaçları yenileme yetkisi verilmişti; ilk reçeteyi baştan yazma izni bir ilk.

Utah’ta ne oldu?

Uygulama 5 Ekim 2026’da kullanıma açıldı. İzin, Utah Yapay Zeka Politikası Ofisi’nin yürüttüğü “AI Learning Lab” adlı düzenleyici deneme alanı (sandbox) programı kapsamında verildi. Normalde eyalet yasası reçete yazma yetkisini lisanslı hekimlerle sınırlıyor; Nolla’ya bu kurala dar kapsamlı bir istisna tanındı. Pilot uygulama bir yıl sürecek ve iki yıl daha uzatılabilecek.

Süreçte Utah Mesleki Lisans Birimi ve Utah Tabipler Birliği de yer aldı. Eyalet yine de bir uyarı ekliyor: sandbox programına katılmak, ürünün eyalet tarafından onaylandığı ya da güvence verildiği anlamına gelmiyor.

Utah bu alanda adım adım ilerliyor. Eyalet daha önce Doctronic adlı şirketin yapay zekasına kronik hastalıklarda kullanılan yaklaşık 200 ilacın reçetesini yenileme izni vermişti. Legion Health’in sistemi de bazı psikiyatri ilaçlarının yenilenmesi için yetkilendirilmişti. Nolla ise yenileme değil, hastanın ilk reçetesini yazan ilk sistem oldu.

Nolla Derm nasıl çalışıyor?

Kullanıcı iOS uygulamasını indirip yaklaşık 10 ila 15 dakikalık bir ön değerlendirme formunu dolduruyor, aknesini yapay zeka asistanına anlatıyor ve telefon kamerasıyla yüzünü taratıyor. Sistem bu bilgilerden bir akne şiddet puanı çıkarıyor ve hekimlerin önceden onayladığı tedavi listesinden birini seçiyor. Reçete eczaneye ya da doğrudan kullanıcının evine gönderiliyor.

Tedavi sonrası takip de uygulamanın içinde. Kullanıcılar her gün cilt taraması yapıyor, ilerleme aylık olarak değerlendiriliyor. Şirkete göre gerçek vakalarda hekimler, yapay zekanın önerisine yüzde 96’nın üzerinde oranda katıldı; kalan vakalarda da yalnızca küçük düzeltmeler gerekti. Kurucu Luis Wenus, Nolla’yı “uçtan uca ilk yapay zeka doktoru” olarak tanımlıyor.

Hangi ilaçları yazabiliyor, kimler kullanabilir?

Yetki oldukça dar tutulmuş. Yapay zeka yalnızca hekimlerin onayladığı sekiz topikal (cilde sürülen) akne ilacı arasından seçim yapabiliyor ve listenin dışına çıkamıyor. Ağızdan alınan ilaçlar ve ciddi yan etki riski nedeniyle sıkı takip gerektiren izotretinoin (Roaccutane olarak bilinen etken madde) kapsam dışında. Şiddetli akne ve hamilelik gibi durumlar da sisteme girmiyor.

Hizmet şimdilik yalnızca Utah’ta yaşayan 18 yaş ve üzeri kişilere açık, aylık ücreti 4,99 dolar. Yapay zeka bir vakada emin olamazsa ya da durum kapsam dışında kalırsa kullanıcı lisanslı bir hekime yönlendiriliyor. Reçetelerde yine sorumlu bir hekimin adı yer alıyor.

Doktor denetimi tamamen kalkıyor mu?

Hemen değil. Pilot, hekim denetimini kademeli olarak azaltan üç aşamalı bir yapıda kuruldu. İlk 100 hastada yapay zekanın yazdığı her reçete eczaneye gitmeden önce bir hekim tarafından onaylanıyor. Sonraki aşamada, 500 hastaya kadar, yapay zeka reçeteyi kendisi gönderiyor ve hekimler bunları sonradan inceliyor. 500 hastadan sonra ise hekimler reçetelerin en az yüzde 10’unu rastgele örnekleme ile denetlemeye devam ediyor.

Yani “doktor onayı olmadan reçete” ifadesi, özellikle üçüncü aşama için geçerli. O noktada bile reçeteler tamamen gözetimsiz kalmıyor, ama tek tek onay mekanizması ortadan kalkıyor.

Neden önemli, eleştiriler ne?

Destekçilerin en güçlü argümanı erişim. Utah’ta akne hastalarının yalnızca yüzde 10 kadarı bir dermatoloğa ulaşabiliyor, dermatoloji randevusu için ortalama bekleme süresi 61 gün. Nolla’nın uygulaması bugüne kadar 44 eyalette 175 binden fazla kez indirildi; şirket kısa süre önce 4,5 milyon dolarlık tohum yatırım da aldı.

Öte yandan tartışma yeni başlıyor. Yapay zekanın bir yüz taramasıyla aknenin altında yatan hormonal ya da başka bir sorunu kaçırma ihtimali, hatalı bir reçetede sorumluluğun kimde olacağı ve bu modelin akneden daha riskli tedavilere ne kadar hızlı genişleyeceği soruları masada. Yapay zekanın sağlıktaki rolünü takip ediyorsanız yapay zeka ile tasarlanan ilaç Rentosertib haberimiz de ilginizi çekebilir.

Türkiye’de benzer bir uygulama yok; reçete yazma yetkisi hekimlerde ve yapay zekanın tek başına reçete düzenlemesine izin veren bir düzenleme bulunmuyor. Akne şikayeti olanların bir dermatoloğa başvurması gerekiyor.

Sıkça Sorulan Sorular