İnternet Kesilirse Ne Olur? Bölgesel Kesintiden Küresel Çöküşe 4 Senaryo

İran Devrim Muhafızları’nın Hürmüz Boğazı’ndaki denizaltı internet kablolarını hedef alabileceğini söylemesi, akıllara aynı soruyu getirdi: Dünyanın interneti kesilirse ne olur? Kıtalar arası veri trafiğinin yüzde 99’undan fazlası okyanus tabanındaki fiber kablolardan geçiyor (TeleGeography). Ancak bu ağ tek bir merkeze bağlı değil. Bir kablonun kesilmesiyle tüm internetin kapanması arasında çok farklı senaryolar var. Bunları en olasıdan en uç olana doğru sıraladık.

İnternet aslında nereden geçiyor?

Telefonunuzdan bir web sitesine bağlandığınızda veri önce baz istasyonuna, oradan operatörün kara hatlarına, başka bir kıtadaki bir sunucuya gidecekse de denizaltı kablolarına geçer. Uydular bu taşımada küçük bir rol oynar; TeleGeography’nin aktardığı ABD verilerine göre uyduların ülkenin uluslararası kapasitesindeki payı yüzde 0,37 düzeyinde (TeleGeography).

İnternetin dayanıklılığı da buradan geliyor. Ağ, birbirine çok sayıda noktadan bağlanan binlerce operatörden oluşuyor. Bir hat koptuğunda yönlendiriciler trafiği otomatik olarak başka hatlara aktarıyor. Bu yüzden asıl risk, tek bir kablo değil, birçok kablonun dar bir geçitte toplandığı noktalar: Kızıldeniz, Hürmüz Boğazı, Malakka Boğazı ve Mısır’daki kara geçişi bunların başında geliyor.

Senaryo 1: Tek bir boğazda kablolar kesilir

En olası senaryo bu. İran’ın tehdit ettiği Hürmüz Boğazı’ndan geçen kablolar, dünya uluslararası bant genişliğinin yüzde birinden azını taşıyor ve ağırlıklı olarak Körfez ülkelerine hizmet veriyor (Iran International). Kablolar kesilirse Bahreyn, Katar, Kuveyt ve BAE’de internet yavaşlar, bazı hizmetler aksar, trafik Suudi Arabistan ve Mısır üzerinden geçen kara hatlarına kaydırılır. Dünyanın geri kalanı bunu büyük olasılıkla Körfez’deki sitelere ya da bu bölgeden geçen bulut hizmetlerine erişimde gecikme olarak hisseder. Tehdidin ayrıntılarını Hürmüz kabloları haberimizde anlattık.

Senaryo 2: Birden çok geçit aynı anda vurulur

Etkiler büyüdükçe olasılık azalıyor. Kızıldeniz, Avrupa ile Asya arasındaki ana veri koridoru. Şubat 2024’te burada birkaç kablonun hasar görmesi, Asya ile Avrupa arasındaki trafiğin yaklaşık yüzde 25’ini etkiledi; operatörler trafiği başka hatlara aktardı, onarım izinlerinin ise sekiz haftayı bulabileceği açıklandı (CNN).

Kızıldeniz ve Hürmüz aynı anda devre dışı kalırsa Orta Doğu, Doğu Afrika ve Hindistan’ın Avrupa ile bağlantısı ciddi biçimde daralır. Trafik Afrika’nın güneyini dolaşan ya da Pasifik üzerinden giden daha uzun hatlara yüklenir. Video görüşmeleri takılır, bulut hizmetleri yavaşlar, borsalar ve bankalar gibi milisaniyelerin önemli olduğu sistemler etkilenir. İnternet kapanmaz, ama bazı bölgeler için haftalarca süren yavaş ve kesintili bir dönem başlar. Çatışma bölgelerinde onarım gemilerinin bölgeye güvenle ulaşamaması bu süreyi uzatır.

Senaryo 3: Bir ülke dünyadan tamamen kopar

Bu senaryo gerçekten yaşandı. Ocak 2022’de Hunga Tonga volkanının patlaması ve ardından gelen tsunami, Pasifik ülkesi Tonga’yı dünyaya bağlayan tek denizaltı kablosunu kopardı. Ülke yaklaşık beş hafta boyunca neredeyse tamamen internetsiz kaldı; bu sürede sınırlı uydu bağlantılarıyla idare edildi (NPR).

Tek kabloya bağlı ada ülkeleri, kara bağlantısı zayıf bölgeler ve hükümetlerin bilinçli olarak interneti kapattığı ülkeler bu riske en açık yerler. Türkiye gibi birden fazla deniz ve kara bağlantısı olan ülkelerin bu şekilde tamamen kopması ise teknik olarak çok daha zor.

Senaryo 4: Tüm dünyada internet kesilir

Bu senaryo teorik. Binlerce kablonun, karadaki ana hatların ve veri merkezlerinin aynı anda devre dışı kalmasını gerektiriyor; ağın dağınık yapısı nedeniyle pratikte neredeyse imkânsız. Yine de neler olacağını düşünmek, internete ne kadar bağımlı olduğumuzu gösteriyor. İlk saatlerde ve günlerde büyük olasılıkla şunlar yaşanır:

İnternet kesilse bile ne çalışmaya devam eder?

İnternet bir taşıma ağı; her teknoloji ona bağlı değil. GPS sinyalleri uydulardan doğrudan geldiği için konum belirleme çalışmaya devam eder, ancak çevrim dışı harita indirilmemişse harita uygulamaları işe yaramaz. Karasal radyo ve televizyon yayınları sürer; büyük bir kesintide bilgi almanın ana yolu yeniden radyo olur. Elektrik şebekeleri genellikle ayrı kontrol ağlarıyla yönetildiği için ilk etapta çalışmaya devam eder. Uydu internet hizmetleri de bazı kullanıcılara bağlantı sağlayabilir, ancak kapasiteleri denizaltı kablolarının yerini tutacak düzeyde değil.

Kesintiye karşı neler yapılabilir?

Ülkeler ve şirketler bu riske karşı yedek güzergâhlar ekliyor, kabloları farklı geçitlerden geçiriyor ve tamir gemisi kapasitesini artırıyor. Bireysel düzeyde ise birkaç basit önlem işe yarar: telefonda çevrim dışı harita indirmek, önemli belgelerin çıktısını ya da yerel kopyasını tutmak, bir miktar nakit bulundurmak ve pilli bir radyoyu evde hazır tutmak. Hesaplarınızın güvenliği için iki adımlı doğrulamada yedek kodları çevrim dışı saklamak da kesinti sonrası erişim sorunlarını önler.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. 2023 Mythbusting Part 3 (TeleGeography)
2. IRGC threatens undersea cables, but can it disrupt global internet? (Iran International, 21 Ekim 2026)
3. Red Sea cables have been damaged, disrupting global internet traffic (CNN, 4 Mart 2024)
4. Tonga’s internet is restored 5 weeks after big volcanic eruption (NPR, 22 Şubat 2022)

Daha fazla güncel gelişme: Günün tüm yapay zeka haberleri için Yapay Zeka Haberleri sayfamızı takip et.