Gül Kokusu E-postayla Gönderildi: Karolinska'dan Dijital Koku

İsveç’teki Karolinska Enstitüsü’nden araştırmacılar, kokuyu dijital veriye çevirip başka bir yere göndermeyi ve orada yeniden oluşturmayı başardıklarını açıkladı. İsveç kamu radyosu Sveriges Radio’nun Eylül başında aktardığına göre ekip, örneğin bir gül kokusunu e-postayla gönderebiliyor. Haber bu hafta sosyal medyada yeniden yayılınca geniş kitlelere ulaştı.

İçindekiler

Ne oldu?
Koku e-postayla nasıl gönderiliyor?
Arkasındaki proje: D2Smell
Tek çalışma bu değil: Scentronic
Bilinmeyenler
Sıkça Sorulan Sorular
Kaynaklar

Ne Oldu?

Çalışmayı yürüten isim, Karolinska Enstitüsü Klinik Nörobilim Bölümü’nde koku algısı üzerine çalışan profesör Johan Lundström. Sveriges Radio’ya konuşan Lundström, ekibin şimdiye kadar üç kokuyu dijitalleştirip gönderebildiğini söyledi. Hangi kokular olduğunu ise açıklamadı; gerekçesi, aynı alanda büyük bir teknoloji şirketiyle yarışıyor olmaları.

Gül kokusu bu listede biliniyor. Karolinska Enstitüsü’nün Şubat 2026’da yayımladığı söyleşide Lundström, gül kokusunu göndermeyi başardıklarını, denedikleri iki kokunun ise hiç işe yaramadığını anlatmıştı. Ekipte psikologlar, kimyacılar ve matematikçiler birlikte çalışıyor.

Koku E-postayla Nasıl Gönderiliyor?

Bir görüntüyü e-postayla göndermek için karşı tarafın ekranı olması gerekir. Lundström kokuyu da aynı mantıkla anlatıyor: alıcının elinde bir “koku ekranı” olmadan koku gelmez. Sistem üç adımda çalışıyor.

1Kokunun ölçülmesi

Gönderici tarafta kokunun içindeki kimyasal bileşenler ölçülüyor.

2Dijital sinyale dönüşüm

Ölçüm sonucu dijital bir koda çevriliyor. İnternetten geçen şey koku molekülleri değil, kokunun bir tür tarifi.

3Alıcıda yeniden oluşturma

Alıcıdaki cihaz, sınırlı sayıdaki temel koku bileşenini bu tarife göre karıştırarak kokuyu yeniden üretiyor.

Kokunun ölçülmesi, dijital koda çevrilmesi ve alıcıda yeniden oluşturulması adımlarını gösteren bilgi kartı — Sistemin üç adımı ve projenin temel rakamları. Görsel: Dijipedya

Ekibin internet üzerinden koku aktarımı denemesi bu ilk değil. Araştırma grubunun sayfasına göre bir pilot çalışmada Almanya’nın Mainz kentinde algılanan bir koku, veri olarak İsrail’in Rehovot kentine gönderildi ve orada yeniden oluşturuldu. Ekip bunu, bildikleri kadarıyla kokunun internet üzerinden ilk aktarımı olarak tanımlıyor.

Arkasındaki Proje: D2Smell

Çalışma, Avrupa Araştırma Konseyi’nin (ERC) 11,8 milyon avroluk Synergy hibesiyle desteklenen D2Smell projesinin parçası. Hibeyi Karolinska Enstitüsü’nden Lundström, İsrail’deki Weizmann Bilim Enstitüsü’nden Noam Sobel ve Almanya’daki Max Planck Derneği’nden Jonathan Williams paylaşıyor. Yapay zekâ ve makine öğrenmesi tarafında KTH Kraliyet Teknoloji Enstitüsü’nden Danica Kragic Jensfelt de ekipte.

Proje 1 Şubat 2024’te başladı ve 31 Ocak 2030’a kadar sürecek. Ekip iki hedef üzerinde çalışıyor. TeleSmell, bir ortamdaki kokuyu algılayıp başka bir yerde yeniden üreten cihaz ve yazılım altyapısını kapsıyor. SmelloVision ise herhangi bir dijital görüntüye uygun kokuyu üretecek algoritmayı hedefliyor. Lundström’ün hayali, bir filmde gül buketi gördüğünüzde gülün kokusunu da alabildiğiniz bir tür “kokulu televizyon”.

Projenin bilimsel tarafı da önemli. Ekip, günlük hayattaki kokuları kapsamak için kaç temel kokuya ihtiyaç olduğunu ölçmeye çalışıyor ve insan koku sistemi üzerine şimdiye kadarki en kapsamlı açık veritabanını oluşturmayı planlıyor. Bu veriler, koku kaybı yaşayan hastalarla ilgili çalışmalara da katkı sağlayabilir. Yapay zekânın sağlık alanındaki diğer kullanımlarını sağlıkta yapay zekâ rehberimizde derledik.

Tek Çalışma Bu Değil: Scentronic

Kokuyu internetten taşıma yarışında başka ekipler de var. Reuters’ın 23 Ekim’de aktardığına göre Ohio Devlet Üniversitesi’nde doktora öğrencisi Chunyu Yang’ın liderliğindeki bir ekip, Science Advances dergisinde Scentronic adlı bir sistem yayımladı. Yaklaşık 15 santimetre çapındaki elektronik burun, gaz sensörleri ve makine öğrenmesiyle bira, kek, kahve, portakal ve kırmızı şarap kokularını tanıyor; bilgi internetten bileklik, kolye ya da el cihazı şeklindeki koku üreticisine gidiyor.

Scentronic de koku moleküllerini değil, kokunun bilgisini gönderiyor. Yeni bir koku eklemek için elektronik burnun yeniden eğitilmesi ve cihaza yeni koku sıvılarının konması gerekiyor. Yang sistemi bir araştırma prototipi olarak tanımlıyor ve telefona sığdırmanın zor olduğunu söylüyor. Araştırmacılar sanal ve artırılmış gerçeklik deneyimlerini olası kullanım alanları arasında sayıyor; bu alandaki son cihazlara Meta Connect 2026 haberimizden göz atabilirsin.

Bilinmeyenler

Karolinska ekibi gönderilen diğer iki kokunun ne olduğunu, alıcıdaki “koku ekranının” kaç temel koku içerdiğini ve yeniden üretilen kokuların insanlar tarafından ne kadar doğru tanındığını henüz açıklamadı. Lundström’ün sözünü ettiği teknoloji devinin adı da verilmedi. Sonuçların hakemli bir dergide yayımlanıp yayımlanmadığına dair bir bilgi de yok; şimdilik elimizdeki bilgiler ekibin radyoya ve enstitünün kendi yayınlarına yaptığı açıklamalara dayanıyor. Tüketiciye yönelik bir ürün ya da tarih de duyurulmadı.

Sıkça Sorulan Sorular

E-postayla koku göndermek mümkün mü?

Karolinska Enstitüsü araştırmacıları, kokunun kimyasal bileşenlerini ölçüp dijital sinyal olarak gönderdiklerini ve alıcıdaki özel bir cihazla yeniden oluşturduklarını açıkladı. Gül kokusu bu yolla e-postayla gönderildi. Alıcının özel bir koku cihazına sahip olması gerekiyor.

Hangi kokular gönderildi?

Ekip şimdiye kadar üç kokuyu gönderebildiğini söyledi. Gül kokusu bunlardan biri; diğer ikisi rekabet nedeniyle açıklanmadı.

Bu teknoloji telefona ya da bilgisayara ne zaman gelecek?

Henüz bir tarih yok. Proje 2030’a kadar sürecek bir araştırma programı ve tüketiciye yönelik bir ürün duyurulmadı.

Koku molekülleri internetten mi geçiyor?

Hayır. İnternetten geçen şey kokunun dijital tarifi. Alıcıdaki cihaz, içindeki temel koku bileşenlerini bu tarife göre karıştırarak kokuyu yeniden üretiyor.