Marathon Fusion Cıvayı Altına Çevirdi: CERN Rekoru 10 Kat Aşıldı

San Francisco merkezli füzyon girişimi Marathon Fusion, 21 Ekim 2026’da X hesabından yaptığı paylaşımda iki rekor birden açıkladı. Şirkete göre geçen ay füzyon nötronlarıyla cıvayı gerçek ve kararlı altına dönüştürdü ve CERN’in 2025’teki rekorunu 10 kat geçti. Geçen hafta ise “dünyanın en güçlü plazma santrifüjü” dediği cihazda izotop zenginleştirerek 40 yıldır kırılamayan bir Sovyet rekorunu geçtiğini söylüyor. Sırada San Francisco’da rekor güç yoğunluğu hedefleyen bir füzyon reaktörü var.

İçindekiler

Marathon Fusion ne açıkladı?

Cıva altına nasıl dönüşüyor?

CERN rekoru ne kadar altındı?

Plazma santrifüjü ve 40 yıllık Sovyet rekoru

Soru işaretleri

Altın piyasası etkilenir mi?

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar

Marathon Fusion ne açıkladı?

2023’te kurulan Marathon Fusion, kendini “uçtan uca nükleer füzyon” şirketi olarak tanımlıyor. Şirket Temmuz 2025’te füzyon reaktörlerinin yan ürün olarak altın üretebileceğini öne süren bir makale yayımlamış, bir makale yayımlamıştı. Yeni paylaşımla birlikte şirket, bunun artık kâğıt üzerinde kalmadığını, cıvayı füzyon nötronlarıyla kararlı altına çevirdiğini söylüyor.

Marathon Fusion'ın cıvayı altına dönüştürdüğünü ve plazma santrifüjü rekorunu duyurduğu X paylaşımının Türkçe çevirisi — Marathon Fusion’ın 21 Ekim 2026 tarihli paylaşımı, X’in Grok ile yaptığı Türkçe çeviriyle. Görsel: Marathon Fusion / X

Paylaşımda üç ayrı iddia var: cıvadan altın üretiminde CERN rekorunun 10 katına çıkılması, plazma santrifüjünde 40 yıllık Sovyet rekorunun geçilmesi ve San Francisco’da yeni bir füzyon reaktörünün inşa edilmesi. Şirket üretilen altının miktarını, deney verilerini ya da bağımsız bir doğrulamayı henüz paylaşmadı.

Cıva altına nasıl dönüşüyor?

Yöntemin kalbinde cıvanın bir izotopu olan cıva-198 var. Döteryum-trityum füzyonunda ortaya çıkan yüksek enerjili nötronlar bu izotopa çarptığında çekirdekten bir nötron koparıyor ve cıva-198, kararsız bir izotop olan cıva-197’ye dönüşüyor. Cıva-197 de yaklaşık 64 saat içinde bozunarak altının doğada bulunan tek kararlı izotopu olan altın-197’ye dönüşüyor (Marathon Fusion makalesi).

İşin zor tarafı enerji eşiği. Cıva-198’i altına çevirmek için nötronların 6 milyon elektronvoltun üzerinde enerji taşıması gerekiyor Bu yüzden Marathon, cıvayı reaktörün trityum üreten “battaniye” katmanına yerleştirmeyi öneriyor. Şirketin 2025 tarihli hesabına göre bu şekilde optimize edilmiş bir sistem, termal gigavat başına yılda yaklaşık 2 ton altın üretebilir ve santralin toplam gelirini ikiye katlayabilir (arXiv). Bu rakamlar şirketin kendi modellemesi; çalışan bir ticari füzyon santralinde test edilmiş değil.

CERN rekoru ne kadar altındı?

Kıyas noktası olan “CERN rekoru” aslında son derece küçük bir miktar. CERN’deki ALICE deneyi 2025’te Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’nda kurşun çekirdeklerinin altına dönüştüğünü tespit etmişti. Yaklaşık 86 milyar altın çekirdeği oluşmuş, bu da kütle olarak sadece 29 pikogram ediyordu. Üstelik bu çekirdekler oluştuktan hemen sonra parçalanıp yok olmuştu (CERN).

10 kat artış kütleye uygulanırsa Marathon’un ürettiği altın birkaç yüz pikogram mertebesinde olur. Yani gözle görülebilecek, tartılabilecek bir altın parçasından söz edilmiyor. Bu deneyin asıl önemi, füzyon nötronlarıyla altın üretiminin laboratuvarda gerçekten çalıştığını göstermesi.

Plazma santrifüjü ve 40 yıllık Sovyet rekoru

İkinci iddia, füzyonun yakıt tarafıyla ilgili. Marathon, Eylül 2026’da aynı plazma santrifüjünde hem hidrojen hem lityum izotoplarını ayırıp zenginleştirdiğini duyurmuştu (Nuclear Engineering International). Cihaz, birbirine dik elektrik ve manyetik alanlarla yüklü parçacıkları süpersonik hızda döndürüyor ve izotopları kütlelerine göre ayırıyor.

Bu neden önemli? Döteryum-trityum reaktörleri trityumu kendisi üretmek zorunda, bunun için de lityum-6’ya ihtiyaç var. Bugüne kadar kullanılmamış trityumun geri kazanılması ve lityumun zenginleştirilmesi ayrı tesis ve farklı kimyasal yöntemler gerektiriyordu. Şirket, tek bir cihazın iki işi birden yapabildiğini göstermeyi hedefliyor. Çalışma ABD Enerji Bakanlığı’nın ARPA-E programı tarafından destekleniyor. Şirket, paylaşımında hangi Sovyet rekorunu geçtiğini ayrıntılı olarak belirtmedi.

Soru işaretleri

1Bağımsız doğrulama yok

Altın deneyinin sonuçları şimdilik yalnızca şirketin kendi açıklamasına dayanıyor. Üretilen miktar, ölçüm yöntemi ya da üçüncü taraf bir doğrulama paylaşılmadı. Santrifüj sonuçlarının da hepsi aynı düzeyde dış doğrulamaya sahip değil.

2Radyoaktif altın

Doğal cıvadaki diğer izotoplar yüzünden süreçte kararsız altın izotopları da oluşuyor. Şirketin kendi makalesine göre bu altının radyoaktif etiket gerektirmeyecek seviyeye inmesi için yaklaşık 13,7 yıl bekletilmesi gerekiyor.

3Pahalı hammadde

Cıva-198 doğal cıvanın yalnızca yaklaşık yüzde 10’unu oluşturuyor. Şirket, simülasyonlarında yüzde 90 oranında cıva-198’e zenginleştirilmiş cıva kullanıyor ve zenginleştirilmiş cıva bugün çok pahalı.

4Ticari füzyon henüz yok

Yöntemin büyük ölçekte çalışması, elektrik üreten ticari füzyon santrallerine bağlı. Uzmanlara göre ticari reaktörler gerçeğe dönüşene kadar şirketin varsayımları test edilmemiş olarak kalacak.

Altın piyasası etkilenir mi?

Kısa vadede hayır. Asıl sınır cıvanın kendisi. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu verilerine göre dünya cıva madenciliği 2025’te yalnızca 210 ton civarında kaldı ve bunun 200 tonu Çin’den çıktı. Aynı yıl altın madenlerinden yaklaşık 3.300 ton altın çıkarıldı. Yani dünyadaki tüm cıva füzyon reaktörlerine gönderilse bile sentetik altın, maden üretiminin yanında küçük kalır (USGS).

Marathon’un iş modeli de altını tek başına bir hedef olarak görmüyor. Şirket altını, elektrik ve trityumla birlikte füzyon santralinin “ortak ürünü” olarak konumlandırıyor. Füzyon enerjisinin pahalı olduğu düşünüldüğünde, ek bir gelir kaynağı santrallerin ekonomisini değiştirebilir. Füzyon yarışında devletlerin de hız kesmediğini Çin’in BEST reaktörü haberinde anlatmıştık. Malzeme bilimi tarafındaki yeni araçlar için MIT’nin kristal yapıları anlayan yapay zekâsına da göz atabilirsin.

Sıkça Sorulan Sorular

Marathon Fusion gerçekten cıvayı altına çevirdi mi?

Şirket, füzyon nötronlarıyla cıvayı kararlı altına dönüştürdüğünü ve CERN’in 2025 rekorunu 10 kat geçtiğini açıkladı. Ancak üretilen miktar ve deney verileri paylaşılmadı, sonuçlar bağımsız olarak doğrulanmadı.

Ne kadar altın üretildi?

Kesin miktar açıklanmadı. CERN’in rekoru yaklaşık 29 pikogramdı. 10 kat artış kütleye uygulanırsa birkaç yüz pikogramlık, yani gözle görülemeyecek kadar küçük bir miktar söz konusu.

Cıvadan altın elde etmek nasıl mümkün oluyor?

Cıva-198 izotopu yüksek enerjili nötronlarla bombardımana tutulduğunda cıva-197’ye dönüşüyor. Bu kararsız izotop yaklaşık 64 saat içinde bozunarak kararlı altın-197 haline geliyor.

Füzyonla üretilen altın altın fiyatlarını düşürür mü?

Yakın vadede beklenmiyor. Ticari füzyon santralleri henüz yok ve dünyadaki yıllık cıva üretimi, altın madenciliğinin çok gerisinde. Bu da sentetik altının piyasadaki payını sınırlıyor.

Marathon Fusion’ın plazma santrifüjü ne işe yarıyor?

Cihaz, füzyon yakıtı için gerekli hidrojen ve lityum izotoplarını kütlelerine göre ayırıyor. Böylece hem kullanılmamış trityum geri kazanılabiliyor hem de trityum üretiminde kullanılan lityum-6 zenginleştirilebiliyor.