ABD’de dört kâr amacı gütmeyen kuruluş, 12 Kasım 2026’da Anthropic, Google, Meta, OpenAI ve SpaceX’in yapay zekâ birimine karşı San Francisco Yüksek Mahkemesi’nde dava açtı. Talep alışılmışın dışında: bir yargıcın bu şirketlerin yeni yapay zekâ modeli geliştirmesini ve piyasaya sürmesini durdurması (AP). Davacılar, şirketlerin teknolojiyi insan kontrolünde tuttuğunu kanıtlayana kadar çalışmaların dondurulmasını istiyor.
İçindekiler
Davayı kim açtı, kime açıldı?
Davacılar Irreplaceable Education Fund, tüketici hakları örgütü Public Citizen, çocukların çevrim içi güvenliği üzerine çalışan Heat Initiative ve Alliance for Secure AI. Davalı tarafta ise yapay zekâ yarışının beş büyük oyuncusu var: Anthropic, Google, Meta, OpenAI ve Elon Musk’ın SpaceX çatısı altındaki yapay zekâ şirketi.
Dava federal mahkemede değil, eyalet mahkemesinde açıldı. Hukuki dayanak Kaliforniya’nın haksız rekabet yasası (Unfair Competition Law). Bu yasa, kamuya zarar veren iş uygulamalarına karşı geniş bir dava hakkı tanıyor.
İddialar neler?
Şikâyet dilekçesine göre şirketler kamu sağlığını tehlikeye atıyor ve bilgisayar sistemleri gibi mülklerin kullanımına müdahale ediyor. Davacılar, yapay zekâ kaynaklı “neredeyse her gün yaşanan krizlerle” uğraşmak için planladıkları başka işlerden kaynak ayırmak zorunda kaldıklarını söylüyor (Al Jazeera).
Dilekçede belgelenmiş yapay zekâ siber saldırıları, yapay zekâ ajanlarının devlet sitelerine ve şirketlere sızdığı olaylar ve şirketlerin kendi yöneticilerinin uyarıları sıralanıyor. AP, Anthropic CEO’su Dario Amodei’nin geçen yıl yapay zekânın geleceğinin “çok, çok kötü” gitme ihtimalini dörtte bir olarak gördüğünü, Musk’ın da 2023’te yapay zekânın “medeniyetin yok olmasına” yol açabileceğini söylediğini hatırlatıyor (AP). Dilekçedeki ifade şöyle: “Davacılar bu davayı, davalıların felakete giden hukuka aykırı yolunda devam etmesini durdurmak için açıyor.”
Bunların hepsi iddia. Mahkeme henüz hiçbir konuda karar vermedi ve şirketler ilk etapta yorum yapmadı.
Davacılar ne istiyor?
Ana talep acil bir ihtiyati tedbir: yeni modellerin geliştirilmesi ve dağıtılmasının durdurulması. Irreplaceable Education Fund’ın kurucusu Phil Aroneanu, gerçek bir dondurmanın hangi işin duracağını, uyumun nasıl denetleneceğini ve ihlal cezalarını tanımlaması gerektiğini söylüyor. Grubun önerileri arasında şunlar var (Al Jazeera):
- Büyük bilişim tesislerinin izlenmesi ve devlete yasaklı çalışmayı durdurma yetkisi
- Federal bağımsız değerlendiriciler ve bağımsız bir düzenleyici kurum
- Şirketler ve ürünleri için kusursuz sorumluluk
- Eyaletlerin daha sıkı kurallar koyabildiği bir federal asgari koruma
- ABD ile Çin arasında ikili anlaşmalar ve uluslararası bir antlaşma
Eylül’deki ters yöndeki dava
İlginç olan, aynı şirketlerin iki ay önce tam tersi gerekçeyle mahkemeye taşınmış olması. Eylül’de dört ücretli abone, Kuzey Kaliforniya federal mahkemesinde Anthropic, OpenAI, SpaceXAI ve Google’a toplu dava açtı. İddia, şirketlerin yapay zekâ gelişimini yavaşlatmak için yasa dışı biçimde anlaştığı ve bunun abonelerin aldığı değeri düşürdüğüydü (Fortune). Dava, Amodei’nin 12 Eylül’de sektör çapında yavaşlama çağrısı yapan yazısına ve Sam Altman, Elon Musk ve Demis Hassabis’in aynı gün verdiği desteğe dayanıyordu.
Yani şirketler bir yanda “fazla yavaş” oldukları gerekçesiyle rekabet hukuku davasıyla, öbür yanda “fazla hızlı” oldukları gerekçesiyle tedbir talebiyle karşı karşıya.
Siyasi bağlam: Kongre ve Beyaz Saray
Dava, Demokratların Kongre’nin kontrolünü yeniden kazandığı ara seçimlerin hemen ardından geldi. Kongre henüz kapsamlı bir yapay zekâ yasası çıkarmadı. Başkan Donald Trump ise şirketlerin güvenliği kendilerinin denetlemesini savunuyor; “yapay zekâyı kim kazanırsa o kazanır” diyerek ABD’nin Çin’in önünde kalması gerektiğini vurguluyor (Al Jazeera). Ara seçimlerin piyasadaki etkisini Ara Seçim Sonrası Yapay Zekâ Hisseleri yazımızda anlatmıştık. ABD dışında da düzenleme hareketleniyor: Avustralya yeni bir yapay zekâ güvenlik düzenleyicisi kuruyor.
Soru işaretleri
- Davacıların avukatları ve dava numarası haberlerde yer almadı.
- Bir eyalet mahkemesinin küresel çapta faaliyet gösteren şirketlerin model geliştirmesini durdurup durduramayacağı belirsiz; şirketlerin davayı federal mahkemeye taşımaya çalışması bekleniyor olabilir.
- Şirketlerin resmi yanıtı henüz gelmedi.
Sıkça Sorulan Sorular
Yapay zekâ modellerini dondurma davasını kim açtı?
Irreplaceable Education Fund, Public Citizen, Heat Initiative ve Alliance for Secure AI adlı dört kâr amacı gütmeyen kuruluş, 12 Kasım 2026’da San Francisco Yüksek Mahkemesi’nde açtı.
Hangi şirketlere dava açıldı?
Anthropic, Google, Meta, OpenAI ve SpaceX’in yapay zekâ birimi.
Dava kabul edilirse ChatGPT veya Claude kapanır mı?
Hayır. Talep mevcut ürünlerin kapatılması değil, yeni modellerin geliştirilmesi ve dağıtılmasının durdurulması. Mahkeme henüz bir karar vermedi.
Davanın hukuki dayanağı ne?
Kaliforniya haksız rekabet yasası. Davacılar şirketlerin kamu sağlığını tehlikeye attığını ve bilgisayar sistemleri gibi mülklerin kullanımına müdahale ettiğini iddia ediyor.
Kaynaklar
- Advocacy groups sue AI giants to freeze new models, warning of catastrophic risks (AP / ABC News, 12 Kasım 2026)
- US nonprofits sue tech giants to halt AI development (Al Jazeera, 12 Kasım 2026)
- Lawsuit says Anthropic, OpenAI, SpaceXAI and Google made illegal agreement on AI slowdown (Fortune, 19 Eylül 2026)
Daha fazla güncel gelişme için Yapay Zeka Haberleri sayfamıza göz at.
