Helsinki Üniversitesi’nden mantıkçı Jan von Plato, Kurt Gödel’in 1940’larda eski bir kısa yazı (stenografi) sistemiyle tuttuğu çalışma defterlerini Anthropic’in yapay zekâsı Claude’a okuttu. Yıllardır haftada yaklaşık bir sayfa ilerleyebilen çalışma birkaç güne indi ve Claude defterlerden 663 teorem adayı çıkardı. Sonuçları 13 Kasım 2026’da The Guardian duyurdu.
İçindekiler
Ne oldu?
Von Plato 2017’den beri Avrupa Araştırma Konseyi destekli bir projeyle Gödel’in yayımlanmamış notlarını çözmeye çalışıyor (Helsinki Üniversitesi). Kendi söylediğine göre bu defterleri okuyabilen altı kişiden biri. Ağustos 2026’da Fransa’daki bir konferansta Claude’u duydu, eylülde de elindeki malzemeyi modele verdi: kendi transkripsiyonları, Gödel üzerine yazdığı altı kitap ve ikincil literatür.
Claude birkaç gün içinde yaklaşık 650 sayfalık bir özet çıkardı. Von Plato bu özeti sayfa sayfa kontrol etti (The Guardian). Haberde hangi Claude sürümünün kullanıldığı belirtilmiyor.
Gödel’in defterleri neden okunamıyordu?
Kurt Gödel, 1931’de yayımladığı eksiklik teoremleriyle matematiğin temellerini değiştiren mantıkçı. 1940’ta Avusturya’dan ayrılıp Princeton’a yerleşti ve sonraki yıllarda 16 defter dolusu, toplam 1.009 sayfalık çalışma notu tuttu. Notların büyük kısmı bugün neredeyse kimsenin kullanmadığı Gabelsberger kısa yazısıyla yazıldı. Bu yüzden insan eliyle çözüm haftada yaklaşık bir sayfa hızla ilerliyordu.
Claude ne buldu, ne kadarı doğru çıktı?
Von Plato’nun The Guardian‘a verdiği rakamlara göre Claude defterlerden 663 teorem adayı çıkardı. Bu ifadeler Coq adlı bilgisayarlı ispat denetleyicisiyle kontrol edildi:
- Yaklaşık 400 ifade yazıldığı haliyle doğrulandı.
- Yaklaşık 200 ifade düzeltilerek doğrulandı. Çoğunda ifadeyi daha kesin yazmak ya da bir varsayım eklemek yetti.
- Yaklaşık 50 ifade yanlış çıktı.

Bu sonuçlar matematik araştırmasında yapay zekânın son haftalardaki örneklerinden biri. OpenAI’ın benzer iddialarını Kakeya ve QCD haberimizde, DeepMind’ın kriptografi çalışmasını da Signal şifrelemesi haberimizde anlatmıştık.
1966 ve seçim aksiyomu tartışması
Hikâyenin en ilgi çekici kısmı eski bir tartışma. Paul Cohen, süreklilik hipotezi ve seçim aksiyomunun standart küme kuramından bağımsız olduğunu gösterdiği için 1966’da Fields Madalyası aldı. Gödel aynı sonucu 1940’larda kanıtladığını söylemişti ama ısrarla sorulduğunda notlarından ispatı yeniden kuramamıştı.
Claude’un defterlerden yeniden kurduğu seçim aksiyomu bağımsızlık ispatı Coq denetiminden geçti. Bir tanım ilk başta hatalıydı, ancak Gödel’in iki yıl önceki notlarında doğru tanım bulunuyordu (The Guardian). Von Plato, Gödel bu sonucu yayımlasaydı Fields Madalyası alacağını düşünüyor. Bu bir değerlendirme, kanıtlanmış bir bilgi değil.
Soru işaretleri
- Henüz makale ya da veri yayımlanmadı. Diğer mantıkçılar Claude’un çıkarımını şimdilik tekrarlayamıyor.
- 650 sayfalık özet von Plato dışında bağımsız uzmanlarca incelenmedi.
- Coq, formel ifadelerin doğru olduğunu denetliyor. Gödel’in bu ispatları gerçekten zihninde tamamlayıp tamamlamadığını göstermiyor.
- Notre Dame Üniversitesi’nden mantıkçı Joel David Hamkins, Cohen’in ispatına benzerliğin Gödel’in doğru yolda olduğunu gösterdiğini, ispata sahip olduğunu kanıtlamadığını söyledi (The Guardian).
Von Plato, mantık projelerini bitirdikten sonra Gödel’in fizik ve kozmoloji defterlerine de geçmeyi planlıyor. Claude’un yeni modellerini merak ediyorsan Claude Fable 5.2 ve Mythos 5.2 haberimize bakabilirsin.
Sıkça Sorulan Sorular
Claude Gödel’in defterlerinde ne buldu?
Claude, Gödel’in 1.009 sayfalık kısa yazı defterlerinden 663 teorem adayı çıkardı. Coq denetiminde yaklaşık 400’ü olduğu gibi, yaklaşık 200’ü düzeltilerek doğrulandı, yaklaşık 50’si yanlış çıktı.
Gödel’in defterleri neden okunamıyordu?
Defterler bugün çok az kişinin okuyabildiği Gabelsberger kısa yazısıyla tutuldu. İnsan eliyle çözüm haftada yaklaşık bir sayfa ilerliyordu.
Gödel seçim aksiyomunun bağımsızlığını Cohen’den önce kanıtlamış mı?
Claude’un yeniden kurduğu ispat Coq denetiminden geçti. Ancak uzmanlar bunun Gödel’in doğru yolda olduğunu gösterdiğini, ispatı tamamladığını kanıtlamadığını belirtiyor.
Çalışmayı kim yürütüyor?
Çalışmayı Helsinki Üniversitesi’nden mantıkçı Jan von Plato yürütüyor. Proje Avrupa Araştırma Konseyi tarafından destekleniyor.
Kaynaklar
- AI helps unlock hidden discoveries of Kurt Gödel, the man who transformed maths (The Guardian, 13 Kasım 2026)
- Gödel Enigma: Project description (Helsinki Üniversitesi)
Daha fazla güncel gelişme için Yapay Zeka Haberleri sayfamıza göz at.




